Διοργάνωση
Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με το Ελληνικό Φεστιβάλ, το Irish Museum of Modern Art και το Istanbul Modern.  Με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού προγράμματος CULTURE 2007-2013.

Επιμέλεια έκθεσης
Paolo Colombo (Art Advisor of Istanbul Museum of Modern Art)

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες
Haluk Akakçe, Natalie Djurberg, William Kentridge, Katariina Lillqvist, Jockum Nordström Lotte Reiniger, Χριστιάνα Σούλου, Ladislaw Starewicz, Andrew Vickery, Kara Walker

Ύμνος στη Σκιά – Paolo Colombo
http://www.art-athina.gr/wp/wp-content/uploads/paolo_colombo.flv

Κείμενο καταλόγου
Η έκθεση In Praise of Shadows (Ύμνος στη Σκιά) παρουσιάζει μία σειρά εικαστικών προσεγγίσεων της έννοιας της σκιάς, του θεάτρου σκιών και του σκιαγραφήματος, που βασίζονται στην επεξεργασία παλαιών και σύγχρονων λαϊκών μύθων και σε λιτά αφηγηματικά σχήματα. Ο τίτλος της προέρχεται από μία διάλεξη που έδωσε ο William Kentridge στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Σικάγου το 2001. Πρόκειται για μία φράση που σταχυολόγησε ο καλλιτέχνης από ένα κείμενο που είχε συντάξει ο Junichiro Tanizaki το 1935 με τίτλο In Praise of Shadows.
Στον πυρήνα της έκθεσης αυτής, και ως κεντρική της μεταφορά, συναντάμε την παράδοση του θεάτρου σκιών στην Τουρκία και την Ελλάδα, και τον κεντρικό ήρωα, τον Καραγκιόζη (Karagöz στην τουρκική εκδοχή του), έναν μονίμως πεινασμένο κατεργάρη που περνάει εκατοντάδες περιπέτειες και αναποδιές μαζί με μία ομάδα άλλων, διαφορετικών χαρακτήρων.
Η έκθεση διερευνά τις μορφολογικές αναλογίες και τις εννοιολογικές αναφορές μεταξύ του παραδοσιακού θεάτρου σκιών και μιας νέας αφηγηματικής τάσης στη σύγχρονη τέχνη και καταγράφει την επιρροή που αυτή η παραδοσιακή μορφή τέχνης έχει στον κόσμο της σύγχρονης τέχνης τα τελευταία χρόνια.
Το θέατρο σκιών είναι ένας τρόπος έκφρασης της λαϊκής δημιουργικότητας, μία πλούσια παράδοση που κληροδοτείται από γενιά σε γενιά. Με ρίζες στην προφορική παράδοση, βασίζεται ως επί το πλείστον στον αυτοσχεδιασμό. Κινείται μεταξύ κειμένου, ευφάνταστων χειρονομιών, απεικόνισης, μιούζικαλ και θεατρικής παράστασης. Πρόκειται για μία παγκόσμια κληρονομιά με μακρά ιστορία, που στην Ευρώπη (Τουρκία και Ελλάδα) εξακολουθεί να είναι ζωντανή. Τα τελευταία χρόνια αποτέλεσε και πηγή έμπνευσης για πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες, οι οποίοι έχουν αποτίσει φόρο τιμής στα μέσα που χρησιμοποιεί το θέατρο σκιών, ενίοτε μάλιστα τα έχουν ενσωματώσει στο έργο τους.
Χαρακτηριστικό των έργων του θεάτρου σκιών είναι το στιλιζάρισμα που επιφέρει η χρήση της φιγούρας. Με αυτή την έννοια, υπάρχει ουσιαστική διαφορά από τον κινηματογράφο. Το θέατρο σκιών αποκαλύπτει αμέσως τη σκηνική δομή του: ο θεατής δεν ξεχνάει ποτέ τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από την κουρτίνα. Τα μέσα που χρησιμοποιούνται φανερώνουν έναν κόσμο ψεύτικο, διαφορετικό από τον δικό μας. Κατά τη διάρκεια του έργου, η φιγούρα που εμφανίζεται πίσω από την κουρτίνα συχνά υπονομεύει τον κόσμο του αφέντη της, με τον οποίον όμως είναι άρρηκτα συνδεδεμένη. Καθώς παρουσιάζεται απαλλαγμένη από τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, αλλά την ίδια στιγμή πολύ ανθρώπινη, χάνει την ατομικότητά της για να γίνει η συλλογική φωνή ενός λαού. Όπως και μεγάλο μέρος των έργων αυτής της έκθεσης, γίνεται συχνά χλευαστική, βυθίζεται βαθιά μέσα στην επικράτεια του Id, και μέσα στα αρχέγονα ένστικτα – ειδικά εάν λάβουμε υπόψη τον τρόπο με τον οποίο ο Καραγκιόζης / Karagöz είναι μονίμως πεινασμένος, προσπαθώντας συνεχώς να τα βγάλει πέρα και να επιβιώσει.
Όπως και η τέχνη, έτσι και το θέατρο σκιών δηλώνει ότι είναι πλασματικό. Προσφέροντας πλεονεκτική θέση στην καρικατούρα και το στερεότυπο, το θέατρο σκιών αντιστέκεται στο ρεαλισμό και προσφέρει στον καραγκιοζοπαίχτη, όπως ακριβώς και η τέχνη στον καλλιτέχνη, την ευκαιρία να ελίσσεται μεταξύ αλληγορίας, σάτιρας και ονείρου: μέσα στη μαγεία του ίδιου του θεάματος δηλαδή. Αυτή την ευκαιρία την άδραξαν με κάθε τρόπο όλοι οι καλλιτέχνες που λαμβάνουν μέρος σε αυτή την έκθεση. Και ο καθένας τους, ενσωματώνοντας είτε τα μέσα είτε απλώς το λαϊκό αφηγηματικό πνεύμα αυτής της μακράς παράδοσης, τα έχει προσαρμόσει στον προσωπικό του τρόπο να αντιλαμβάνεται τον κόσμο.
Η έκθεση αυτή συγκεντρώνει σημαντικά έργα οκτώ σύγχρονων καλλιτεχνών: Haluk Akakçe, Nathalie Djurberg, William Kentridge, Katariina Lillqvist, Jockum Nordström, Christiana Soulou, Andrew Vickery, Kara Walker, και δύο κορυφαίων κινηματογραφιστών του πρώτου μισού του 20ού αιώνα: Lotte Reiniger και Ladislas Starewitch. Τα έργα της έκθεσης επιλέχθηκαν λόγω της ιδιαίτερης συνάφειάς τους με το σύμπαν του τουρκικού και του ελληνικού θεάτρου σκιών, και με τα μέσα που χρησιμοποιεί. Συνθέτουν ένα λεπτό νήμα που ενώνει την υψηλή και τη χαμηλή κουλτούρα με τη λαϊκή παράδοση του θεάτρου σκιών στην Τουρκία και την Ελλάδα, δημιουργώντας ένα ευρύ πεδίο αναφορών μεταξύ των ίδιων των έργων, της κουλτούρας από την οποία προέρχονται, και των έργων του Καραγκιόζη και του Karagöz. Τέλος, είναι μάρτυρες ενός νέου αφηγηματικού πνεύματος που διέπει τη σύγχρονη καλλιτεχνική πράξη.

Paolo Colombo